Cat Ba Beyond · Chuyện của đảo
Cát Bà đã thay đổi thế nào trong 10–20 năm qua?
Hai mươi năm trước, đến Cát Bà là bước vào một nhịp sống khác. Chuyến đi phụ thuộc nhiều vào phà và tàu, nơi lưu trú còn tương đối giản dị, còn nghề biển hiện diện trong đời sống hằng ngày. Du khách tìm đến Vườn quốc gia Cát Bà, những bãi tắm ít đông và các chuyến thuyền đơn giản giữa đảo đá vôi Vịnh Lan Hạ.
Thiên nhiên ấy vẫn còn, nhưng điểm đến xung quanh đã đổi thay rất nhiều.
Từ đảo nghề cá đến điểm du lịch lớn
Đánh bắt, nuôi trồng thủy sản và truyền thống đi biển vẫn quan trọng với Cát Bà. Quanh Cái Bèo, Bến Bèo và các cộng đồng nhỏ ngoài thị trấn, du khách vẫn thấy thuyền cá, bè nuôi và những gia đình sống cùng biển.
Du lịch đã trở thành động lực kinh tế chủ đạo. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, năm 2015 du lịch và dịch vụ chiếm hơn 70% cơ cấu kinh tế huyện Cát Hải, còn Cát Bà đón hơn 1,5 triệu lượt khách.
Từ một điểm dừng quen thuộc với khách du lịch bụi, Cát Bà nay thu hút gia đình, đoàn khách nội địa, khách quốc tế, người đi du thuyền và người thích hoạt động ngoài trời.
Hành trình đến đảo thuận tiện hơn
Giao thông là một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất. Trước đây, lựa chọn ít hơn và việc đợi phà có thể chiếm nhiều thời gian.
Cầu và đường ô tô Tân Vũ–Lạch Huyện đưa vào sử dụng năm 2017, nối mạng đường bộ Hải Phòng với Cát Hải. Công trình giảm phụ thuộc vào phà ở chặng này, nhưng không phải cây cầu đi thẳng đến đảo Cát Bà.
Tuyến cáp treo Cát Hải–Phù Long khai trương tháng 6/2020. Du khách có thể kết hợp cao tốc, xe khách, phà, tàu cao tốc và cáp treo khi dịch vụ hoạt động. Cát Bà gần Hà Nội và Hải Phòng hơn trong cảm nhận của nhiều người, dù ùn tắc và đợi phà mùa cao điểm chưa biến mất. Hãy kiểm tra tình trạng vận hành trước khi lên lịch nối chuyến.
Thị trấn Cát Bà phát triển hơn
Nhà nghỉ nhỏ và quán ăn gia đình vẫn còn, nhưng nay ở cạnh khách sạn lớn hơn, dịch vụ đưa đón có tổ chức, văn phòng du thuyền, quán cà phê và nhiều cơ sở du lịch chuyên nghiệp.
Đặt dịch vụ trực tuyến cũng thay đổi trải nghiệm. Du khách có thể so sánh phòng tàu, xe và lịch trình Vịnh Lan Hạ trước khi đến đảo. Nhiều việc trước kia hỏi và đặt tại quầy nhà nghỉ nay có thể chuẩn bị từ trước.
Sự thuận tiện mang lại thêm lựa chọn, đồng thời khiến thị trấn thương mại hóa hơn. Xây dựng mới và không gian ven biển thay đổi diện mạo một số khu vực. Người trở lại sau nhiều năm vẫn nhận ra núi và cảng, nhưng có thể thấy cảnh quan đô thị rất khác.
Hai ảnh có niên đại rõ ràng nhưng chụp từ hai góc khác nhau, không phải cặp ảnh trước–sau cùng một vị trí máy ảnh.
Vịnh Lan Hạ được quốc tế biết đến nhiều hơn
Vịnh Lan Hạ từng thường được giới thiệu như người hàng xóm yên tĩnh của Vịnh Hạ Long. Nay vịnh có bản sắc du lịch rõ hơn, với tour thuyền trong ngày, tàu nghỉ đêm, chuyến chèo kayak và thuyền riêng cho nhiều ngân sách, sở thích.
Sự phát triển tạo việc làm cho thủy thủ, hướng dẫn viên và giúp nhiều người tiếp cận vịnh. Nó cũng đòi hỏi quản lý tốt hơn trước áp lực lên hang, đầm, bãi biển, chất lượng nước và động vật hoang dã. Thách thức không chỉ là thu hút khách, mà còn giữ gìn trải nghiệm đã đưa họ đến đây.
Danh hiệu quốc tế đi cùng trách nhiệm mới
Quần đảo Cát Bà được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới năm 2004. Năm 2023, Cát Bà gia nhập Di sản thế giới mở rộng Vịnh Hạ Long–Quần đảo Cát Bà.
UNESCO mô tả khu di sản rộng 65.650 ha với 1.133 đảo, đảo nhỏ. Giá trị của nơi đây không chỉ là cảnh đẹp mà còn ở địa hình đá vôi ngập biển, đa dạng sinh học và các loài đặc hữu.
Danh hiệu giúp Cát Bà được biết đến rộng hơn và đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo tồn. Ủy ban Di sản Thế giới kêu gọi phối hợp quản lý và ghi nhận nghiên cứu sức chứa du lịch của quần đảo đang được xây dựng.
Lượng khách cho thấy quy mô đổi thay
Cát Bà đón hơn 1,5 triệu lượt khách năm 2015. Cổng thông tin Hải Phòng cho biết năm 2024 có 3,675 triệu lượt khách, trong đó hơn một triệu lượt tham quan hoặc lưu trú qua đêm trên các vịnh thuộc quần đảo.
Đây không phải đường tăng trưởng đều từng năm vì đại dịch đã làm gián đoạn du lịch. Tuy vậy, hai mốc cho thấy quy mô hiện nay. Khách đông tạo thu nhập cho khách sạn, nhà hàng, đội tàu, hướng dẫn viên, tài xế và nhà cung cấp địa phương; cao điểm cũng có thể gây ùn tắc, đông phà, tăng giá phòng và áp lực lên dịch vụ công.
Áp lực môi trường khó có thể bỏ qua
Phát triển kéo theo câu hỏi về nước ngọt, nước thải, rác, nhựa trên biển và xây dựng. Những vấn đề này càng cấp thiết khi khách và công trình tăng lên.
Du khách có thể góp phần bằng cách:
- Châm thêm nước vào bình thay vì liên tục mua chai nhựa
- Chọn nhóm nhỏ và đơn vị tour có trách nhiệm
- Không xả rác trên bãi biển hoặc tàu
- Tôn trọng khu vực hạn chế và động vật hoang dã
- Đi đúng lối mòn trong Vườn quốc gia Cát Bà
- Ủng hộ quán ăn, hướng dẫn viên và chỗ ở do người địa phương vận hành
- Từ chối hoạt động gây hại cho động vật, hang động hoặc san hô
Điều gì vẫn còn nguyên?
Đường chân trời thị trấn đã phát triển hơn và du lịch được tổ chức bài bản hơn, nhưng địa hình Cát Bà vẫn đặc biệt. Tháp đá vôi vẫn nhô lên từ mặt nước. Thuyền cá vẫn qua Bến Bèo. Đường rừng vẫn dẫn qua Vườn quốc gia, còn kayak vẫn vào được những đầm nước mà tàu lớn không thể tới.
Thay đổi lớn nhất không phải Cát Bà đã trở thành một hòn đảo khác. Nhiều người hơn có thể đến, trải nghiệm và tác động tới tương lai nơi này. Chương tiếp theo phụ thuộc vào việc giao thông và du lịch có thể phát triển mà không lấn át văn hóa làng chài, cộng đồng và hệ sinh thái đã làm nên sức hút của đảo hay không.
